82% seniorów korzysta z bankowości online. Czy wiedzą, jak robić to bezpiecznie?

Seniorzy cyfrowi | nowa rzeczywistość

Stereotyp seniora, który boi się komputera i płaci wyłącznie gotówką, odchodzi do przeszłości szybciej, niż moglibyśmy się spodziewać. Dane z VII edycji badania Warszawskiego Instytutu Bankowości (WIB) z 2026 roku rysują zupełnie nowy obraz polskiego seniora w świecie finansów cyfrowych. Aż 82% badanych osób powyżej 60. roku życia deklaruje, że korzysta z bankowości internetowej | czy to przez przeglądarkę na komputerze, czy przez aplikację mobilną na smartfonie.

To wynik, który jeszcze pięć lat temu wydawałby się nieosiągalny. W 2020 roku, na początku pandemii COVID-19, odsetek seniorów korzystających z bankowości online wynosił niespełna 50%. Pandemia stała się katalizatorem cyfrowej transformacji wśród osób starszych | zamknięte placówki bankowe, ograniczony dostęp do gotówki i konieczność załatwiania spraw zdalnie zmusiły miliony seniorów do postawienia pierwszych kroków w świecie e-bankowości. I okazało się, że te kroki szybko przerodziły się w nawyk.

Dane WIB pokazują również, że 84% seniorów posiada i aktywnie używa karty płatniczej | zarówno debetowej, jak i kredytowej. Płatności zbliżeniowe kartą stały się dla wielu osób starszych naturalnym sposobem regulowania codziennych zakupów. Co ciekawe, rośnie też popularność BLIK-a | polskiego systemu płatności mobilnych. Choć jeszcze kilka lat temu kojarzony był przede wszystkim z młodszymi użytkownikami, dziś korzysta z niego co trzeci senior posiadający smartfona.

Ta zmiana jest fundamentalna. Seniorzy nie są już biernymi obserwatorami cyfrowej rewolucji finansowej | stali się jej aktywnymi uczestnikami. Logują się do bankowości mobilnej, robią przelewy, sprawdzają salda, płacą rachunki online, kupują bilety komunikacji miejskiej przez aplikację. To ogromny krok w stronę samodzielności i wygody. Ale niesie ze sobą również nowe ryzyko.

Ale jest haczyk

Wzrostowi cyfrowych kompetencji technicznych nie towarzyszy | niestety | proporcjonalny wzrost kompetencji w zakresie bezpieczeństwa. Z tego samego badania WIB wynika, że 59% seniorów ocenia swoją wiedzę o bezpiecznym korzystaniu z internetu jako „przeciętną". Tylko 18% czuje się pewnie w tym obszarze, a aż 23% przyznaje, że ich wiedza jest „słaba" lub „bardzo słaba".

To oznacza, że mamy do czynienia z niebezpiecznym rozdzwiękiem: seniorzy chętnie i coraz sprawniej korzystają z narzędzi cyfrowych, ale nie zawsze wiedzą, jak rozpoznać zagrożenie. Potrafią zalogować się do bankowości internetowej, ale nie zawsze potrafią odróżnić prawdziwą stronę banku od fałszywki phishingowej. Umieją zrobić przelew, ale nie wiedzą, jak zweryfikować, czy link w SMS-ie jest autentyczny. Korzystają z BLIK-a, ale mogą nie wiedzieć, że kodu BLIK nie wolno podawać nikomu | nawet osobie podającej się za pracownika banku.

Fałszywe domeny | dane CSIRT KNF

Dane Zespołu Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego przy Komisji Nadzoru Finansowego (CSIRT KNF) z 2024 roku dostarczają dodatkowego kontekstu. Spośród wszystkich fałszywych domen zidentyfikowanych i zablokowanych przez zespół, aż 89% dotyczyło fałszywych platform inwestycyjnych. To oznacza, że oszuści koncentrują się na jednym, szczególnie lukratywnym obszarze: przekonywaniu ofiar | w tym seniorów | do „inwestowania" pieniędzy na platformach, które w rzeczywistości są pułapkami.

Mechanizm jest dobrze znany: ofiara trafia na reklamę w mediach społecznościowych lub na portalu informacyjnym, obiecującą wysokie zyski z inwestycji w kryptowaluty, złoto, ropę naftową lub inne aktywa. Po kliknięciu w link trafia na profesjonalnie wyglądającą stronę, która łudząco przypomina legalną platformę inwestycyjną. Rejestruje się, wpłaca początkową kwotę | często 1000 zł | a na ekranie widzi, jak jej „inwestycja" rośnie. Zachęcona „zyskami", wpłaca więcej. Kiedy próbuje wypłacić pieniądze, okazuje się, że platforma nie istnieje, a pieniądze przepadły.

Seniorzy są szczególnie narażeni na ten typ oszustwa z kilku powodów. Po pierwsze, dysponują oszczędnościami, które chcieliby pomnożyć | zwłaszcza w obliczu inflacji zjadającej wartość lokat bankowych. Po drugie, mają mniejsze doświadczenie w ocenianiu wiarygodności stron internetowych. Po trzecie, reklamy oszukańczych platform często wykorzystują wizerunki znanych osób | aktorów, polityków, prezenterów telewizyjnych | co buduje fałszywe poczucie wiarygodności.

Czego oczekują seniorzy od banków?

Badania prowadzone przez WIB, SeniorHub i CFA Society Poland rzucają interesujące światło na to, czego seniorzy faktycznie oczekują od swoich banków w kontekście bezpieczeństwa. Ich odpowiedzi tworzą spójny obraz potrzeb, które w dużej mierze pozostają niezaspokojone.

Automatyczne blokowanie podejrzanych transakcji

Na pierwszym miejscu listy oczekiwań znajduje się automatyczne blokowanie podejrzanych transakcji. Seniorzy chcą, żeby bank sam rozpoznał, że przelew na dużą kwotę do nieznanego odbiorcy, wykonany w nietypowej porze, może być wynikiem oszustwa | i żeby taki przelew został wstrzymany do momentu dodatkowej weryfikacji. Część banków już wdraża tego typu rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, ale wciąż nie jest to standard rynkowy.

Proaktywne ostrzeżenia

Drugim oczekiwaniem jest proaktywne informowanie o aktualnych zagrożeniach. Seniorzy chcą, żeby po zalogowaniu się do bankowości internetowej widzieli komunikat: „Uwaga: obecnie krążą SMS-y podszywające się pod nasz bank. Nie klikaj w linki z SMS-ów". Tego typu ostrzeżenia, wyświetlane w odpowiednim momencie i prostym językiem, mogą zapobiec tysiącom oszustw. Niestety, wiele banków umieszcza tego rodzaju informacje wyłącznie na swoich stronach internetowych, w sekcjach „Aktualności" lub „Bezpieczeństwo", do których seniorzy zaglądają rzadko.

Prosty język

Trzecim, być może najważniejszym oczekiwaniem, jest komunikacja w prostym, zrozumiałym języku. Regulaminy bankowe, polityki bezpieczeństwa i instrukcje dotyczące ochrony konta są często pisane językiem prawniczym, pełnym terminów technicznych i wielopiętrowych zdań. Dla seniora, który dopiero uczy się nawigować w świecie cyfrowym, taka komunikacja jest nie tylko niezrozumiała | jest zniechęcająca. Seniorzy potrzebują krótkich, konkretnych instrukcji: „Nigdy nie podawaj kodu z SMS-a nikomu, kto do Ciebie zadzwoni", „Sprawdź, czy adres strony zaczyna się od https:// i czy zgadza się z adresem Twojego banku", „Jeśli masz wątpliwości, rozłącz się i sam zadzwoń do banku".

Limity transakcji i powiadomienia

Seniorzy wskazują również na potrzebę łatwego ustawiania limitów transakcji i natychmiastowych powiadomień o każdej operacji na koncie. Możliwość ustawienia dziennego limitu przelewów na np. 2000 zł | z opcją tymczasowego podwyższenia po dodatkowej autoryzacji | daje poczucie kontroli i stanowi dodatkową barierę dla oszustów. Powiadomienie push na telefon po każdym przelewie, płatności kartą czy logowaniu pozwala natychmiast wykryć nieautoryzowaną aktywność.

Co robimy w ODYSSEY?

Projekt ODYSSEY powstał właśnie po to, żeby wypełnić lukę między rosnącą cyfrową aktywnością seniorów a ich wiedzą o bezpieczeństwie. W naszym bezpłatnym kursie online poświęcamy temu zagadnieniu cały Moduł 3: „Bezpieczna bankowość internetowa i mobilna".

Moduł 3 | krok po kroku przez bankowość online

Moduł 3 kursu ODYSSEY jest zaprojektowany tak, aby przeprowadzić seniora przez cały proces korzystania z bankowości online | od bezpiecznego logowania, przez wykonywanie przelewów, po rozpoznawanie prób oszustwa. Każda lekcja opiera się na metodzie trzech kroków: pokaż, wyjaśnij, przećwicz.

Najpierw pokazujemy, jak wygląda dany element interfejsu bankowego | zrzuty ekranów, animacje, nagrania video. Potem wyjaśniamy, na co zwracać uwagę i jakie pułapki mogą się pojawić. Na końcu dajemy możliwość przećwiczenia w bezpiecznym środowisku symulacyjnym, gdzie popełnienie błędu nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami, ale dostarcza cennej lekcji.

W module omawiamy między innymi: jak sprawdzić autentyczność strony logowania banku (weryfikacja certyfikatu SSL, sprawdzenie adresu URL), jak bezpiecznie korzystać z aplikacji mobilnej banku (aktualizacje, blokada ekranu, nieinstalowanie aplikacji z nieznanych źródeł), jak rozpoznać fałszywy SMS rzekomo od banku (skrócone linki, presja czasu, błędy językowe), oraz jak ustawić limity transakcji i powiadomienia, żeby mieć pełną kontrolę nad swoim kontem.

Film „Bankowość na smartfonie"

Uzupełnieniem modułu jest dedykowany film edukacyjny „Bankowość na smartfonie", stworzony we współpracy z ekspertami z Regionalnego Centrum Wolontariatu w Kielcach i International Cultural Relations Programme w Budapeszcie. Film, dostępny w języku polskim i węgierskim, pokazuje realne scenariusze | zarówno prawidłowego, jak i niebezpiecznego korzystania z bankowości mobilnej.

W filmie występują seniorzy, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami | pozytywnymi i negatywnymi. Jeden z uczestników opowiada, jak dzięki powiadomieniu push na telefon wykrył próbę nieautoryzowanego logowania na swoje konto i zdążył zablokować dostęp. Inna uczestniczka opisuje, jak niemal padła ofiarą fałszywego SMS-a od „banku" i co ją powstrzymało przed kliknięciem w link. Te autentyczne historie mają ogromną wartość edukacyjną | seniorzy uczą się najskuteczniej od osób, z którymi mogą się utożsamić.

Praktyczne listy kontrolne

Do modułu dołączone są również drukowane listy kontrolne | jednostronicowe materiały, które senior może wydrukować i trzymać obok komputera lub telefonu. Listy zawierają proste, punktowane instrukcje: „Przed zalogowaniem sprawdź, czy...", „Po zrobieniu przelewu upewnij się, że...", „Jeśli dostaniesz SMS od banku z linkiem, NIGDY nie...". Badania WIB i SeniorHub potwierdzają, że tego typu materiały fizyczne | do dotknięcia, przeczytania, powieszenia na lodówce | są dla seniorów cennym uzupełnieniem materiałów cyfrowych.

Kilka zasad na zakończenie

Niezależnie od tego, czy dopiero zaczynasz przygodę z bankowością internetową, czy korzystasz z niej od lat, warto regularnie przypominać sobie kilka fundamentalnych zasad:

• Zawsze loguj się do banku ręcznie | wpisuj adres banku w przeglądarce lub korzystaj z oficjalnej aplikacji. Nigdy nie loguj się przez linki z e-maili, SMS-ów ani reklam.
• Ustaw limity dzienne przelewów | nawet jeśli oszust przejmie dostęp do Twojego konta, limit transakcji ograniczy potencjalne straty.
• Włącz powiadomienia o każdej transakcji | SMS lub push na telefon po każdym przelewie i płatności pozwoli Ci natychmiast zareagować na podejrzaną aktywność.
• Nigdy nie podawaj kodów SMS/autoryzacyjnych nikomu | bank nigdy nie poprosi Cię o podanie kodu z SMS-a podczas rozmowy telefonicznej. Jeśli ktoś o to prosi | to oszust.
• Aktualizuj aplikację bankową i system operacyjny telefonu | aktualizacje często zawierają poprawki bezpieczeństwa, które chronią przed najnowszymi zagrożeniami.
• Nie korzystaj z bankowości na publicznych sieciach Wi-Fi | w kawiarni, centrum handlowym czy hotelu korzystaj z danych mobilnych, a nie z otwartej sieci Wi-Fi.

Każda z tych zasad to osobna warstwa ochrony. Żadna z nich nie jest skomplikowana, żadna nie wymaga wiedzy technicznej. Razem tworzą tarczę, którą bardzo trudno przebić | nawet doświadczonemu oszustowi.